Op dit moment wordt zo’n 26% van het landoppervlak van de aarde gebruikt voor begrazing door vee. Dit is de helft van al het‘bruikbare’ landoppervlak. Van al het akkerland op aarde, wordt op dit moment al 33% gebruikt voor voeder gewas: gewas dat wordt gebruikt als veevoer. Door de stijging in vleesconsumptie is er veel extra land nodig, waarvoor (onder andere in Brazilië) bossen worden gekapt.

Naast de effecten op het land en de bossen, is de schade van de stijgende vleesproductie ook in de atmosfeer te merken: Vleesproductie (onder andere de gassen die de dieren zelf uitstoten) is verantwoordleijk voor 18% van de global warming effecten, gemeten in CO2 equivalenten. Dit is meer dan de complete, wereldwijde transportsector.

.

2. Volksgezondheid

De effecten van grootschalige vleesproductie middels de bioindustrie zoals we die in het westen kennen, heeft ook zo zijn risico’s voor de volksgezondheid. Het intensieve gebruik van antibiotica is hier een voorbeeld van.

Ook het gebruik van insecticides en groei bevorderende middelen in de landbouw is niet zonder risico’s.

.

3. Dierenwelzijn

Eén van de grootste zorgen die bestaat over de groeiende vleesconsumptie heeft te maken met dierenwelzijn. Dit is onder andere te zien in de actuele discussie over megastallen in Nederland.

In de bio-industrie worden miljoenen dieren ‘legaal’ mishandeld, maar is het terecht om de schuld hiervoor volledig bij de betreffende boeren of de overheid te leggen? Zoals je eerder hebt kunnen lezen legt de groeiende vleesconsumptie een grote druk op de beschikbare landbouwgrond. Doordat de ruimte schaars en duur is, gaat dit direct ten koste van de leefomgeving van de dieren die wij uiteindelijk op ons bord krijgen. Kiloknallers en bonus-aanbiedingen voor vlees zijn populairder dan hun biologische tegenhangers die voor een hogere prijs wél rekening houden met dierenwelzijn.

Zeker gezien de enorme stijging in vleesconsumptie (en dus –productie) die we de komende decennia tegemoet zien, zal ook biologische vleesproductie het probleem voor dierenwelzijn niet geheel op kunnen lossen. Dit heeft alles te maken met de schaalbaarheid. Zelfs áls wij consumenten allemaal bereid zijn om iets meer te betalen voor dierenwelzijn, is het niet mogelijk om al dat vlees biologisch te produceren.

Er is dus meer nodig. Meer dan biologisch. Wellicht kan kweekvlees hierbij helpen.

.

Wat is kweekvlees?

Kweekvlees is vlees dat nooit onderdeel is geweest van een leven dier. In het Engels wordt dit ook wel ‘In vitro meat’ of ‘Cultured meat’ genoemd. In Vitro is Latijns voor ‘in glas’, hiermee worden biologische technieken aangeduid die buiten het lichaam van het organisme plaatsvinden. Naast het kweken van In vitro meat is dit bijvoorbeeld ook het geval bij In vitrofertilisatie (IVF) waarbij de bevruchting buiten het lichaam plaatsvindt.

Het proces van kweekvlees gaat als volgt:

1. Het begint met een dierlijke stamcel. De stamcel is als het ware een blanco cel, die zich nog moet specialiseren tot een bepaald soort cel, bijvoorbeeld een spiercel. Die specialisatie vindt plaats afhankelijk van de instructies die de stamcel krijgt, we kunnen er dus voor zorgen dat een blanco cel zich specialiseerd tot een spiercel die we nodig hebben om vlees te kweken.
2. We hebben echter niet één stamcel nodig, maar een heleboel. De stamcel kan zich oneindig blijven delen, maar alleen zolang hij zich nog niet heeft gespecialiseerd. We moeten er dus voor zorgen dat de stamcel zich gaat delen, maar nog niet gaat specialiseren.
3. De nieuw verkregen stamcellen moeten zich uiteindelijk specialiseren tot spiercellen. Dit gebeurt door ze de juiste instructies (impulsen) te geven.
4. De spiercellen zijn de basis voor het vlees dat we kweken. Nu moet van deze spiercellen spierweefsel gemaakt worden. Hiervoor worden de cellen op een drager aangebracht, en worden ze getraind door ze te rekken en kleine stroomstootjes toe te dienen.
5. De laatste stap is de structuur van het vlees. Middels een machine wordt er een vezelstructuur aan het vlees toegevoegd, zodat ook de ‘bite’ van het gekweekte vlees gelijk is aan gewoon vlees.

.

Hiernaast is het natuurlijk belangrijk om te kijken hoe bijvoorbeeld de kleur, smaak en voedingsstoffen kunnen worden aangepast.

Het proces dat ik hier heb beschreven wordt nader uitgelegd in de documentaire die Labyrint in 2010 heeft uitgezonden. Ook wordt hier ingegaan op de rol die Nederlandse wetenschappers bij de ontwikkeling van kweekvlees spelen. De Nederlander Willem van Eelen heeft bijvoorbeeld een patent op kweekvlees, en is al decennia bezig met de ontwikkeling hiervan. Daarnaast zijn ook de universiteiten in Wageningen, Utrecht en Eindhoven bezig met onderzoek naar verschillende stappen in het hierboven benoemde proces.

.

Documentaire Labyrint: Vlees van de toekomst

.

Het vervolg…

Verschillende onderzoeken wijzen uit dat kweekvlees in potentie veel beter voor het milieu is dan ‘normale’ vleesproductie. De uitstoot van broeikasgassen wordt bijvoorbeeld verminderd doordat er geen levende dieren nodig zijn bij de productie, en de ontbossing voor landbouwdoeleinden is minder hard nodig doordat 33% van de landbouwgewassen (voedergewassen) niet meer nodig zijn.

De grootste en meest evidente voordelen worden echter behaald op het gebied van dierenwelzijn. Bioindustrie is niet meer nodig en onverdoofd slachten behoort tot het verleden.

Als… We met z’n allen kweekvlees gaan eten. En hoe reëel is het dat we binnen een paar jaar allemaal aan het kweekvlees zijn?

Er zijn op dit moment nog een aantal problemen bij het op de markt brengen van kweekvlees:

•  Het uitstellen van specialisatie van stamcellen, wat belangrijk is bij het produceren van grote hoeveelheden, is nog niet gelukt bij varkens of koeien. Onder andere bij mensen en muizen is dit al wel gelukt.

•  Het kweken van vlees is nu nog duur: Het kweken van een halve kilo vlees kost met de middelen die we nu tot onze beschikking hebben zo’n 50.000 dollar. Dit heeft vooral te maken met de kosten die verbonden zijn aan het groeien van stamcellen. Om dit te faciliteren werd altijd gebruik gemaakt van dierlijke producten, maar men is overgestapt naar plantaardige producten. Deze zijn in potentie zeer goedkoop.

• Het kweken van vlees dat even dik is als een normale biefstuk is nog niet gelukt. Dit heeft ermee te maken dat er verschillende lagen cellen op elkaar gestapeld moeten worden. Wanneer er meerdere lagen op elkaar gestapeld zijn, gaan er cellen afsterven. Ze hebben een constante aanvoer van nieuwe voedingsstoffen nodig. Men is bezig om een systeem te ontwikkelen waarmee dit gerealiseerd kan worden.

.

Dit zijn allemaal problemen die wellicht in de komende paar jaren al opgelost worden. Een andere grote uitdaging ligt echter ergens anders, bij de consument. Het idee dat het vlees dat je eet, gekweekt is in plaats van geslacht, is voor veel mensen raar. Dat zal weerstand oproepen onder consumenten, maar ook in de politiek. Al hoeft kweekvlees niet genetisch gemodificeerd te worden, het wordt wel vaak in dezelfde hoek geplaats als genetisch gemodificeerd voedsel. Dit betekent dat Europa en ook de Nederlandse overheid zullen gaan nadenken aan welke regels kweekvlees moet voldoen. Dat kan nog weleens even duren.

Er zijn nog veel onduidelijkheden rondom kweekvlees. Ik heb dan ook geen recente artikelen gevonden waarin mensen een voorspelling durven te doen over de datum dat wij het in de winkels tegenkomen. We zijn een heel eind op de goede weg met het ontwikkelen van dit vlees, maar van de obstakels op de weg naar de winkel is het moeilijk te zeggen hoe snel ze te nemen zijn.

.